Hoe werkt IBA

De diverse systemen voor de Individuele Behandeling van Afvalwater zien er allemaal verschillend uit, maar de werkingsprincipes zijn steeds gelijk. Het gaat steeds om combinaties van fysische processen, biologische processen en chemische processen die samenwerken om het afvalwater te zuiveren. Het begrip afvalwater en de drie genoemde processen worden hieronder kort toegelicht.

• Afvalwater

In het gemiddelde Nederlandse huishouden wordt ca. 135 liter drinkwater per dag per persoon gebruikt, ongeveer 50.000 liter per jaar. Niet al het water verdwijnt weer als afvalwater, er verdampt een hoeveelheid in de keuken, een deel verdwijnt bij het drogen van de was, een deel wordt gebruikt voor de planten in huis of in de tuin. Niet al het afvalwater ontstaat vanuit het ingebrachte drinkwater; ook de melk, bier en frisdranken die we dagelijks gebruiken komen na enige tijd in de vorm van urine in het afvalwater terecht. Doorgaans wordt er toch van uit gegaan dat de hoeveelheid afvalwater overeenkomt met de hoeveelheid ingenomen drinkwater zoals we het meten met de watermeter.

Van de 135 liter lozen we ca. 45 liter via het toilet, 48 liter via bad en douche, 23 liter via de wasmachineafvoer, 12 liter vanuit de keuken en 7 liter via de wastafels.

Het afvalwater vanuit het toilet noemt men zwart water , het overige water noemt men grijs water.

Veel van de vervuiling in het water kan biologisch of chemisch worden afgebroken, daarvoor is zuurstof nodig. De benodigde hoeveelheid zuurstof is een maat voor de hoeveelheid vuil. De gebruikte waarden zijn: Biologisch Zuurstof Verbruik (BZV) en Chemisch Zuurstof Verbruik (CZV), ze worden gemeten in grammen zuurstof. Daarnaast zijn de hoeveelheid stikstof (N) en fosfor (P) van belang. Een persoon produceert per dag:

• Fysische zuivering
• De zware deeltjes in afvalwater zullen naar de bodem zakken, de lichte deeltjes zullen opdrijven. Door de zwaartekracht vindt enige scheiding plaats. Dit fysische principe wordt in de septic tank toegepast. Door de rust in het water te bevorderen wordt voorkomen dat de bezonken deeltjes weer worden opgewoeld, daarom zijn in de septictank schotten aangebracht. Onderzoek heeft aangetoond dat na ca. 200 uur standtijd er geen afname meer is van de bezinkbare deeltjes, daarom is de septictank zo ontworpen dat de standtijd ca. 10 dagen is. Met 4 bewoners loost een huishouden ca. 600 liter per dag, voor een standtijd van 10 dagen is dus een volume nodig van 6000 liter.  
• Biologische zuivering
• Het water in de natuur wordt gezuiverd door de micro-organismen die in het water leven. Zij zetten de organische stof om in kooldioxide en water, daarvoor hebben ze zuurstof nodig. Dit proces wordt ook in de waterzuivering toegepast, er worden omstandigheden gecreëerd die de groei van de micro-organismen bevorderen. Door luchttoevoer wordt de benodigde zuurstof aangevoerd. Bepaalde micro-organismen kunnen nitraat afbreken onder zuurstof-arme omstandigheden, om dat proces te bevorderen moet de zuurstoftoevoer juist worden gestopt

De micro-organismen (vooral bacteriën) zweven los of in vlokachtige structuren in het water, dit noemt men slib. Het systeem dient zo ontworpen te worden dat er een maximale interactie tussen slib en vervuild water en er moet voorkomen worden dat met het spui-water ook het slib verdwijnt . In sommige systemen wordt gebruik gemaakt van materiaal (b.v. kunststof of lavasteen) waarop de micro-organismen zich hechten. Na verloop van tijd sterft het slib af, een deel wordt 'opgegeten' door andere organismen, een deel blijft achter. Elk zuiveringssysteem produceert daarom slib dat regelmatig verwijderd moet worden.

• Chemische zuivering
• De fosfor in het afvalwater wordt voor een klein deel opgenomen door de micro-organismen, zij hebben het nodig voor hun eigen levensprocessen. Via het spuislib wordt de fosfor verwijderd. Het grootste deel blijft echter achter in de vorm van fosfaat. Door kalk, ijzer of aluminium aan het water toe te voegen wordt calciumfosfaat, ijzerfosfaat of aluminiumfosfaat gevormd. Dit wordt in systemen toegepast die fosfaat verwijderen.

F. Debets (up date 28 juli 2008)